VAI TRÒ CỦA CÔNG TY KIỂM TOÁN VÀ HỘI KIỂM TOÁN VIÊN HÀNH NGHỀ VIỆT NAM (VACPA) TRONG VIỆC GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
(Phát biểu tại hội nghị phát triển thị trường chứng khoán năm 2010 của UBCK Nhà nước)
Bùi Văn Mai
Phó Chủ tịch VACPA
1. Vai trò của thông tin và cơ sở tạo lập thông tin công khai trên thị trường chứng khoán
Việc công khai, minh bạch thông tin kinh tế, tài chính của các doanh nghiệp niêm yết có vai trò quan trọng, quyết định đến sự phát triển của thị trường chứng khoán. Chúng ta đều biết, các thông tin chính thức, kể cả thông tin không chính thức, tin đồn, đều có tác động, ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý và quyết định của nhà đầu tư. Do đó, để thị trường phát triển ổn định thì phải bằng mọi cách cung cấp kịp thời, đầy đủ, trung thực các thông tin chính thức và hạn chế tối đa thông tin sai lệch, không chính thức.
Thông tin chính thức về Báo cáo tài chính do các công ty niêm yết công khai được tạo lập từ 02 cơ sở:
- Do công ty niêm yết tổ chức thu thập, ghi chép và tổng hợp;
- Do kiểm toán viên, công ty kiểm toán xác nhận…
Từ lâu chúng ta đã nhận thức được vai trò của công tác kế toán trong công ty niêm yết trong việc thực hiện công việc kế toán và lập báo cáo tài chính, báo cáo thường niên để công khai trên thị trường chứng khoán nhưng về vai trò của các kiểm toán viên và công ty kiểm toán trong việc xác nhận sự trung thực và hợp lý của Báo cáo tài chính trước khi công khai thì chưa được chúng ta đánh giá đầy đủ.
Tại hội nghị này, tôi xin khẳng định rằng: Các kiểm toán viên và công ty kiểm toán thực sự có vai trò quan trọng thứ 2, sau doanh nghiệp niêm yết trong việc tạo lập thông tin và công bố thông tin kinh tế tài chính cho thị trường chứng khoán.
2. Vai trò của các kiểm toán viên và công ty kiểm toán trong việc tạo lập và công khai thông tin kinh tế tài chính doanh nghiệp
Doanh nghiệp niêm yết phải lập báo cáo tài chính và công khai là trách nhiệm đương nhiên, không thể không làm được. Tuy nhiên vì lợi ích của doanh nghiệp, lợi ích của cá nhân; vì ý thức cố hữu của con người trong kinh doanh; vì nhận thức và năng lực chuyên môn… nên Báo cáo tài chính có thể là cố tình hoặc vô tình đều có sai phạm hoặc nhầm lẫn. Do đó, trước khi công khai, thay thế bằng việc kiểm tra, xét duyệt Báo cáo tài chính của cơ quan Nhà nước như 20 năm trước đây, khi chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, theo quy định của Nhà nước đã được các kiểm toán viên, các công ty kiểm toán kiểm tra, xác nhận.
Vai trò của các kiểm toán viên và công ty kiểm toán thể hiện ở chỗ:
- Tư vấn cho doanh nghiệp thực hiện chế độ kế toán và lập Báo cáo tài chính đúng quy định và kịp thời gian, nhất là các doanh nghiệp mới chuyển đổi từ doanh nghiệp Nhà nước sang công ty cổ phần, các tổng công ty, công ty mẹ phải lập Báo cáo tài chính hợp nhất, hoặc tư vấn trong việc xử lý các tình huống kế toán phức tạp như: Chênh lệch tỷ giá, đánh giá lại tài sản, thuế hoãn lại, dự phòng chi phí…
- Tư vấn thuế cho doanh nghiệp trong việc thực hiện đúng Luật thuế nhưng có lợi cho doanh nghiệp…
- Thực hiện kiểm tra, phát hiện các sai phạm và nhầm lẫn về kế toán và lập Báo cáo tài chính để giúp doanh nghiệp điều chỉnh để đảm bảo Báo cáo tài chính do doanh nghiệp lập là trung thực và hợp lý…
- Đưa ý kiến xác nhận về sự trung thực và hợp lý của Báo cáo tài chính, hoặc là ngoại trừ, từ chối hoặc không chấp nhận Báo cáo tài chính giúp nhà đầu tư có đủ thông tin khi đánh giá tình hình kinh tế, tài chính của doanh nghiệp trước khi quyết định đầu tư hoặc bán cổ phiếu.
Nhà đầu tư tiềm năng, nhà đầu tư riêng lẻ và kể cả nhà đầu tư chiến lược của doanh nghiệp niêm yết cũng không thể tự mình kiểm tra, đánh giá tài liệu, sổ sách kế toán của doanh nghiệp được nên chỉ có 1 cơ sở quan trọng là đặt niềm tin vào các kiểm toán viên và công ty kiểm toán.
3. Vai trò của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) trong việc tạo lập và công khai thông tin kinh tế, tài chính doanh nghiệp
Như chúng ta đã biết, kiểm toán viên và công ty kiểm toán độc lập hoạt động kiểm toán theo quy định của pháp luật và tuân thủ các nguyên tắc, chuẩn mực kế toán, kiểm toán được quy định rất chặt chẽ, tuân thủ thông lệ quốc tế và phù hợp điều kiện Việt
Các kiểm toán viên và công ty kiểm toán chỉ được hoạt động cung cấp dịch vụ kiểm toán khi có đủ các tiêu chuẩn, điều kiện chặt chẽ, phải tuân thủ đạo đức nghề nghiệp, chịu sự kiểm tra, giám sát của thị trường và cơ quan quản lý Nhà nước, chỉ tồn tại và phát triển được trên cơ sở uy tín, chất lượng dịch vụ được xã hội chấp nhận.
Các quy định của pháp luật và thị trường đã ràng buộc công ty kiểm toán và kiểm toán viên thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình. Tuy nhiên, kiểm toán viên và công ty kiểm toán vẫn là doanh nghiệp; kiểm toán là dịch vụ; cũng chịu sự chi phối của thị trường, cạnh tranh… nên cũng không tránh khỏi các sai sót vô tình hoặc cố ý. Do đó, bên cạnh sự quản lý Nhà nước của Bộ Tài chính, theo thông lệ và kinh nghiệm quốc tế, các kiểm toán viên và công ty kiểm toán còn là hội viên của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA), chịu sự kiểm tra, giám sát của Hội, cũng như được sự hỗ trợ, tư vấn của Hội.
Vai trò của VACPA trực tiếp đối với kiểm toán viên và công ty kiểm toán, và gián tiếp đối với thị trường chứng khoán như sau:
- Tổ chức đào tạo, cập nhật kiến thức thường niên cho các kiểm toán viên, trợ lý kiểm toán viên và Giám đốc các công ty kiểm toán: Về thời gian tối thiểu là 40 giờ/ 1 người/ 1 năm; Về nội dung, chủ yếu là cập nhật các văn bản mới ban hành của cơ quan Nhà nước về tài chính, kế toán, thuế và các vấn đề có liên quan. Tổ chức phổ biến, truyền đạt các kinh nghiệm trong nước và quốc tế, tạo điều kiện cho kiểm toán viên luôn có nhận thức, hiểu biết trước doanh nghiệp;
- Cung cấp thông tin và tư vấn chuyên môn cho Hội viên thông qua việc tổ chức hội thảo, tọa đàm, đối thoại, trả lời câu hỏi, giúp xử lý các tình huống mới phát sinh;
- Quản lý hành nghề, bảo đảm các kiểm toán viên và công ty kiểm toán phải có đủ các tiêu chuẩn, điều kiện khi thành lập cũng như trong quá trình hoạt động, cũng chính là đảm bảo chất lượng dịch vụ của các công ty kiểm toán thông qua việc xác nhận đủ điều kiện và công khai danh sách công ty kiểm toán đủ điều kiện hành nghề hàng năm;
- Kiểm soát chất lượng dịch vụ, đạo đức nghề nghiệp của kiểm toán viên thông qua các đợt kiểm tra trực tiếp tại các công ty kiểm toán, thường niên 3 năm 1 lần hoặc bất thường khi có thông tin sai phạm… Kết quả này được cung cấp cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trước khi xem xét, xác nhận đủ điều kiện cung cấp dịch vụ kiểm toán công ty niêm yết;
- Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam còn tham gia với cơ quan Nhà nước trong việc ban hành cơ chế chính sách, tạo lập thị trường hoạt động minh bạch, thu hút đầu tư nước ngoài vào Việt Nam… Việc tham gia vào Hội nghị này chính là đóng góp của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và thị trường chứng khoán Việt
4. Một số kiến nghị
(1) Các doanh nghiệp niêm yết cần lựa chọn kiểm toán viên và công ty kiểm toán uy tín và chất lượng hơn là giá rẻ (Trong nền kinh tế thị trường khó tồn tại khái niệm “nhanh, nhiều, tốt, rẻ”); nên ký hợp đồng kiểm toán cho 2, 3 năm liền; ký trước kết thúc năm kiểm toán đầu tiên 30 ngày; Cần hợp tác với kiểm toán viên; Yêu cầu kiểm toán viên có Thư quản lý, tư vấn cho doanh nghiệp bên cạnh Báo cáo kiểm toán…
(2) Nhà đầu tư cần đòi hỏi doanh nghiệp niêm yết tuân thủ các quy định về kế toán, kiểm toán; đòi hỏi phải có toàn văn Báo cáo kiểm toán đính kèm Báo cáo tài chính khi công khai; Cần nghiên cứu kỹ ý kiến của kiểm toán viên; Cần yêu cầu doanh nghiệp niêm yết không để kiểm toán viên đưa ra ý kiến ngoại trừ khi cần thiết phải yêu cầu kiểm toán viên giải trình trước Đại hội cổ đông…
(3) Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần thực hiện hoặc phối hợp với VACPA để kiểm tra, giám sát chất lượng dịch vụ của các kiểm toán viên và công ty kiểm toán được chấp nhận kiểm toán công ty niêm yết; Cần phối hợp với VACPA tổ chức đào tạo, cập nhật kiến thức về kế toán, kiểm toán cho công ty niêm yết… và tuyên truyền quảng bá về hoạt động kiểm toán giúp nhà đầu tư và xã hội nâng cao hiểu biết hơn về kiểm toán; tạo điều kiện cho VACPA tham gia các hoạt động của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước góp phần phát triển thị trường…
(4) Bộ Tài chính cần đẩy nhanh tiến độ ban hành Luật Kiểm toán độc lập; Cập nhật và ban hành mới các chuẩn mực kế toán, kiểm toán; Tổ chức thêm kỳ thi kiểm toán viên để tăng thêm lao động kiểm toán có chất lượng cao; Bộ Tài chính cũng cần chủ động kiểm tra, giám sát chất lượng hoạt động và đạo đức nghề nghiệp của kiểm toán viên; Hỗ trợ VACPA hoạt động tốt cũng chính là hỗ trợ Bộ Tài chính thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước của mình…
Để kết luận ý kiến của mình, tôi xin khẳng định lại: Nhờ có các kiểm toán viên và công ty kiểm toán mà công việc kế toán và lập Báo cáo tài chính của các Doanh nghiệp đã tốt lên rất nhiều, nhất là trong khi chuyển đổi sang kinh tế thị trường, cơ chế chính sách, chuẩn mực kế toán, kiểm toán thay đổi lớn và thường xuyên như những năm qua; Nhờ có kiểm toán viên và công ty kiểm toán mà các nhà đầu tư, cơ quan Nhà nước và xã hội được cung cấp hệ thống thông tin kinh tế, tài chính khá trung thực, hợp lý như hiện nay. Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam đã và đang cố gắng hỗ trợ kiểm toán viên và công ty kiểm toán cũng như cơ quan Nhà nước trong việc tạo lập ra hệ thống thông tin kinh tế, tài chính trung thực và công khai, minh bạch góp phần cho thị trường chứng khoán tiếp tục phát triển trong năm 2010 cũng như các năm sau./.
MC - Web
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét